วัดเขาพระทอง ตั้งอยู่เลขที่ 50 หมู่ที่ 1 ตำบลเขาพระทอง อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นวัดโบราณและแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ ศาสนา ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สำคัญของอำเภอชะอวด โดยมีประวัติความเป็นมายาวนานกว่า 800 ปี และมีข้อมูลบางแหล่งกล่าวถึงอายุวัดว่านับได้ใกล้เคียง 1,000 ปี ตามหลักฐานและคำบอกเล่าที่สืบทอดกันมา เชื่อว่าวัดเขาพระทองสร้างขึ้นในสมัยศรีวิชัยตอนต้น ซึ่งเป็นยุคที่พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองในดินแดนภาคใต้ โดยมีความเกี่ยวข้องกับยุคของพระเจ้าศรีธรรมโศกราชและพระเจ้าจันทรภานุศรีธรรมราช และอยู่ในช่วงเวลาใกล้เคียงกับการก่อสร้างพระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราช ตำนานท้องถิ่นเล่าต่อกันมาว่า ในสมัยที่มีการก่อสร้างพระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราช ได้มีคณะเดินทางนำโดยพระนางเหมชาลา นำผู้คนและสิ่งของมีค่า เช่น แก้วแหวน เงินทอง เดินทางไปเพื่อร่วมสร้างพระบรมธาตุ เมื่อเดินทางมาถึงบริเวณบ้านเขาพระ จึงได้หยุดพักระหว่างทาง ต่อมาคณะเดินทางเกิดความกังวลว่าสิ่งของมีค่าที่นำมาจะถูกโจรกรรม ประกอบกับได้รับข่าวว่าการก่อสร้างพระบรมธาตุได้ดำเนินการเสร็จแล้ว จึงมีการสร้างพระพุทธรูปไว้บริเวณเขาพระทอง และตามความเชื่อของชาวบ้านได้มีการนำสิ่งของมีค่าบรรจุไว้ใต้ฐานพระพุทธรูป เพื่อเก็บรักษาไว้เป็นพุทธบูชา จุดเด่นที่สำคัญของวัดเขาพระทอง คือ พระพุทธรูปโบราณจำนวนมากที่ประดิษฐานอยู่บริเวณเชิงเขาและรอบภูเขาด้านทิศตะวันออก โดยข้อมูลขององค์การบริหารส่วนตำบลเขาพระทองระบุว่ามีพระพุทธรูปสีทองจำนวนมากถึง 29 องค์ ขณะที่ข้อมูลจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดนครศรีธรรมราชระบุว่ามีพระพุทธรูปเก่าแก่ประมาณ 26 องค์ ในบรรดาพระพุทธรูปเหล่านี้ มีพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่ชาวบ้านเรียกว่า “หลวงพ่อองค์ใหญ่” ซึ่งเป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ที่มีอายุเก่าแก่กว่า 800 ปี และเป็นศูนย์รวมศรัทธาของประชาชนทั้งในพื้นที่และผู้เดินทางมาจากต่างจังหวัด พระพุทธรูปโบราณบางส่วนมีลักษณะเป็นพระปูนปั้น โดยใช้ปูนขาวผสมกับน้ำผึ้งอ้อยและน้ำมันยาง ส่วนโครงสร้างภายในทำจากไม้เนื้อแข็ง สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาและเทคนิคการก่อสร้างของคนในอดีต บริเวณเขาพระทองไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะด้านศาสนาเท่านั้น แต่ยังมีหลักฐานที่สะท้อนว่าเคยเป็นชุมชนโบราณที่มีผู้คนอยู่อาศัยและมีความเจริญรุ่งเรืองในอดีต โดยมีร่องรอยคันนาและสิ่งก่อสร้างบางส่วนหลงเหลืออยู่ รวมถึงต้นไม้ขนาดใหญ่และหลักฐานทางโบราณคดีที่น่าสนใจ เมื่อชาวบ้านพบพระพุทธรูปโบราณจำนวนมาก จึงได้ร่วมกันดูแลรักษาพื้นที่และจัดตั้งเป็นสำนักสงฆ์เขาพระทอง ก่อนที่จะพัฒนามาเป็นวัดเขาพระทองในปัจจุบัน ชื่อ “เขาพระทอง” ยังถูกนำไปใช้เป็นชื่อของตำบลเขาพระทองอีกด้วย ปัจจุบันวัดเขาพระทองเป็นทั้งศาสนสถาน แหล่งท่องเที่ยว และแหล่งเรียนรู้ของชุมชน โดยมีการส่งเสริมให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพระพุทธศาสนา ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ธรรมชาติ และวัฒนธรรม รวมถึงเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมและเรียนรู้แนวทางการดำเนินชีวิตตามหลักธรรมและหลักเศรษฐกิจพอเพียง นอกจากนี้ วัดยังมีการจัดกิจกรรมประเพณีสำคัญ เช่น งานปิดทองและห่มผ้าหลวงพ่อองค์ใหญ่ ซึ่งจัดขึ้นเพื่อสืบสานประเพณี ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา และสร้างความสามัคคีของคนในชุมชน โดยมีประชาชนและพุทธศาสนิกชนเดินทางมาร่วมกิจกรรมเป็นจำนวนมากด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ศาสนา ศิลปวัฒนธรรม และธรรมชาติ วัดเขาพระทองจึงนับเป็น **มรดกทางวัฒนธรรมและแหล่งเรียนรู้สำคัญของชุมชนตำบลเขาพระทอง** ที่ควรได้รับการอนุรักษ์ ศึกษา และถ่ายทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่นต่อไป กิจกรรมและฐานการเรียนรู้ ปัจจุบันศูนย์มีองค์ความรู้และฐานการเรียนรู้ที่สำคัญ ได้แก่ ปัจจุบันวัดเขาพระทองเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญของชุมชนตำบลเขาพระทอง อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยเปิดโอกาสให้ประชาชน นักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไปเข้ามาศึกษาเรียนรู้ด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ผ่านกิจกรรมและฐานการเรียนรู้ที่หลากหลาย มีฐานการเรียนรู้ที่สำคัญ ดังนี้ 1. ฐานการเรียนรู้ประวัติศาสตร์และโบราณคดีวัดเขาพระทอง ศึกษาความเป็นมาของวัดเขาพระทองที่มีอายุกว่า 800–1,000 ปี ตำนานการสร้างพระพุทธรูปโบราณ ความเชื่อเกี่ยวกับพระนางเหมชาลา และความสัมพันธ์กับอาณาจักรศรีวิชัย รวมทั้งการอนุรักษ์โบราณสถานและโบราณวัตถุภายในวัด 2. ฐานการเรียนรู้หลวงพ่อองค์ใหญ่และพระพุทธรูปโบราณ เรียนรู้คุณค่าทางพระพุทธศาสนา ศิลปกรรม และภูมิปัญญาการสร้างพระพุทธรูปโบราณ ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของชุมชน และเป็นศูนย์รวมศรัทธาของพุทธศาสนิกชน 3. ฐานการเรียนรู้ธรรมะและการปฏิบัติธรรม ส่งเสริมการเรียนรู้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา การฝึกสมาธิ การเจริญสติ และการนำหลักธรรมไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่อพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และคุณภาพชีวิตของผู้เรียน 4. ฐานการเรียนรู้ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ศึกษาระบบนิเวศบริเวณภูเขา ป่าไม้ และทรัพยากรธรรมชาติรอบวัด รวมถึงแหล่งธรรมชาติที่น่าสนใจ เช่น ถ้ำโหม่ง รอยฝ่ามือโบราณ และแหล่งธรณีวิทยาที่เป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่ 5. ฐานการเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ เรียนรู้การดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง การทำเกษตรผสมผสาน การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และการพึ่งพาตนเองตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9