แต่เดิมพื้นที่บริเวณนี้เป็นวัดร้าง ต่อมาจึงได้ตั้งเป็นวัดเขาสำโรง (วัดเขาโหฺมฺรง) เมื่อราว 70 ปีที่ผ่านมา (พระครูรัตนพิศาล : ให้สัมภาษณ์ 2529) วัดแห่งนี้มีลายแทงปริศนาโบราณความว่า “วัดโหฺมฺรง ยังมีถ้ำช้าง ทั้งลึกทั้งกว้างได้ 15 วา มีรอยมีกูบ มีรูปคชา วัดเข้าสามศอก วัดออกสามวา มีพระปัญญา ผินหน้าลงตก” (ชุมทางประวัติศาสตร์ทุ่งสง, ม.ป.ป.)มีคำบอกเล่าและข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับประวัติความเป็นมา โบราณวัตถุ และสถานที่สำคัญของวัดสำโรงที่ตำบลนาหลวงเสน อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช พบว่า ประวัติการสร้างวัดสำโรงสามารถสรุปได้ 3 ประเด็น คือ 1. วัดสำโรงสร้างขึ้นหลังจากสร้างวัดพระบรมธาตุวรมหาวิหารนครศรีธรรมราชไม่นาน ถ้าเป็นการสร้างในยุคนี้ก็จะมีอายุราว 800-1,000 ปี 2. วัดสำโรงสร้างสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเถลิงถวัลยราชสมบัติ เป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี ซึ่งถ้ามีการสร้างสมัยนี้ก็น่าจะมีอายุราว 250 ปี 3. วัดสำโรงอาจจะสร้างหลังการสร้างวัดพระบรมธาตุวรมหาวิหารนครศรีธรรมราชไม่นาน ต่อมาอาจจะมีการปล่อยทิ้งร้างทำให้สภาพวัดเสื่อมโทรม จึงได้บูรณปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่ในคราวการเสด็จขึ้นครองราชย์สมบัติของรัชกาลที่ 1 ซึ่งถ้าเป็นไปได้ดังที่กล่าวมา วัดสำโรงอาจสร้างมานานประมาณ 800-1,000 ปี ซึ่งจากการรวบรวมคำบอกเล่าและข้อสันนิษฐานนี้ไม่อาจชี้ชัดยืนยันได้ว่าวัดสำโรงมีการสร้างขึ้นสมัยใด หากมีการหาความจริงให้ปรากฎก็จะต้องมีการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อที่จะนำมาเทียบเคียงกับการเล่าสืบต่อกันมาว่าตรงกันหรือไม่ (กิตติศักดิ์ และคณะ, 2563, น. 22)การสร้างวัดสำโรงมีจุดประสงค์สำคัญประการหนึ่ง ก็เพื่อให้เป็นศูนย์กลางเป็นสัญลักษณ์แห่งความมีอารยธรรมของชุมชน ซึ่งในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทยมีความเจริญรุ่งเรืองทางพระพุทธศาสนาที่สันนิษฐานว่าเข้ามาพร้อมกับการเดินทางติดต่อค้าขายของพ่อค้าชาวอินเดีย นับตั้งแต่สมัยศรีวิชัย ลังกาสุกะ และ ตามพรลิงก์ มาจนกระทั่งปัจจุบัน อิทธิพลความคิดความเชื่อพระพุทธศาสนาในภาคใต้ มีลักษณะความเชื่อเรื่องอำนาจเหนือธรรมชาติ กลายเป็นรากฐานในวิถีการดำรงชีวิตของผู้คนในพื้นที่ภาคใต้ ปรากฎสิ่งที่แสดงออกถึงความเชื่อความศรัทธาในพระพุทธศาสนา มีการสร้างวัดเป็นจำนวนมาก วัดที่สำคัญและเป็นศูนย์รวมทางจิตใจของผู้คนในภาคใต้ นับแต่อดีตจนกระทั่งปัจจุบัน เช่น วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารจังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งถ้าหากวัดสำโรง ตำบลนาหลวงเสน อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช มีการก่อสร้างคราวเดียวกันกับวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ก็จะเป็นสถานที่ทรงคุณค่าทั้งทางประวัติศาสตร์ ศิลปะ และ โบราณคดี เป็นจุดศูนย์กลางของชุมชน ส่งผลให้ชุมชนยึดวัดสำโรงเป็นที่พึ่งทางใจ มีหลักยึดเหนี่ยว จนเห็นความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ระหว่าง วัดกับชุมชน ซึ่งความสัมพันธ์ดังกล่าวตั้งอยู่บนรากฐานแห่งวัฒนธรรม ประเพณี และพิธีกรรมทางศาสนา ที่มีรากฐานมาจากหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนาและยังคงรักษาความเชื่อมั่นอยู่ได้ไม่เปลี่ยนแปลง (กิตติศักดิ์ แสงทอง และคณะ, 2563, น. 21-22) พื้นที่ต่างๆ ภายในวัดสำโรง“ภูเขาหินปูน” ที่ภายในมีถ้ำและโบราณวัตถุหลายอย่างตั้งแต่ครั้งในอดีตกาล โดยมีการสร้างบันไดจากพื้นดินสำหรับขึ้นไปจำนวน 47 ขั้น เพื่อขึ้นไปถึงบริเวณดังกล่าว“อุโบสถ” ตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าของวัดมีความสวยงามวิจิตรด้วยศิลปะการตกแต่งที่ดูเด่นเป็นสง่า เมื่อมองจากถนนจะมีทิวทัศน์ของภูเขาด้านบนที่ส่งให้อุโบสถสวยมากยิ่งขึ้นอีก “ศาลาพระครูรัตนพิศาล หลวงปู่แก้ว พ่อท่านแก้ว วัดสำโรง” เป็นศาลาที่ประดิษฐานรูปปั้นของพระครูรัตนพิศาล อดีตเจ้าอาวาสวัดสำโรงไว้เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้บูชา ตั้งอยู่บริเวณกลางวัด ด้านหลังเป็นหนองน้ำของวัดสำโรง “ศาลาพ่อท่านคล้าย หลวงปู่ทวด” เป็นอีกสถานที่หนึ่งที่มีไว้ให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้บูชาเช่นกัน ตั้งอยู่บริเวณหน้าภูเขาที่จะขึ้นไปยังถ้ำ ตัวศาลานั้นจะปลูกไว้บนผืนน้ำ ซึ่งเป็นน้ำที่ต่อจากหนองน้ำภายในวัด “หนองน้ำวัดสำโรง” เป็นโครงการชลประทานที่ไหลผ่านวัดสำโรง จึงทำให้วัดสำโรงมีพื้นที่ของหนองน้ำเล็กๆ บริเวณหน้าถ้ำ ที่ช่วยเพิ่มความสวยงามและเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจมากขึ้น