นางพุม หนูรอด (ป้าพุม) สาดกระจูด

# นางพุม หนูรอด : ปราชญ์ชาวบ้านและครูช่างศิลป์ด้านจักสานกระจูด **นางพุม หนูรอด** หรือที่ชาวบ้านรู้จักกันในชื่อ **“ป้าพุม”** เป็นปราชญ์ชาวบ้านและครูช่างศิลป์ท้องถิ่นที่มีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์ สืบสาน และพัฒนาภูมิปัญญาการจักสานกระจูดของชุมชนรอบป่าพรุควนเคร็ง โดยดำรงตำแหน่ง **ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนศูนย์ผลิตภัณฑ์กระจูดบ้านบางน้อย** หมู่ที่ 4 ตำบลท่าเสม็ด อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ป้าพุมเป็นผู้ที่มีความผูกพันกับวิถีชีวิตของชุมชนและป่าพรุควนเคร็งมาอย่างยาวนาน เติบโตมากับการเห็นพ่อแม่และบรรพบุรุษนำกระจูดจากพื้นที่ป่าพรุมาใช้ประโยชน์และจักสานเป็นเครื่องใช้ต่าง ๆ ทำให้เกิดการเรียนรู้และซึมซับภูมิปัญญาการจักสานมาตั้งแต่วัยเด็ก กระจูดจึงไม่ได้เป็นเพียงวัตถุดิบสำหรับการประกอบอาชีพ แต่เป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต วัฒนธรรม และอัตลักษณ์ของชุมชนรอบป่าพรุควนเคร็ง ต่อมาเมื่อเข้ามาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่อำเภอชะอวดอย่างเต็มตัวในปี พ.ศ. 2527 ป้าพุมได้ยึดการทำผลิตภัณฑ์จากกระจูดเป็นอาชีพหลักในการสร้างรายได้ให้แก่ครอบครัว โดยในระยะแรกเริ่มจากการสาน **เสื่อกระจูดหรือสาดกระจูด** ตามรูปแบบดั้งเดิม และค่อย ๆ พัฒนาทักษะ ความรู้ และประสบการณ์ในการแปรรูปกระจูดให้มีความหลากหลายมากขึ้น ## การพัฒนาภูมิปัญญาสู่ผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย ในอดีตชาวบ้านในพื้นที่รอบป่าพรุส่วนใหญ่นิยมสานกระจูดเป็นเสื่อหรือกระสอบสำหรับใส่สิ่งของ ป้าพุมมองเห็นโอกาสในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคในยุคปัจจุบัน จึงได้ศึกษา ทดลอง และพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ ร่วมกับสมาชิกในกลุ่ม จากการพัฒนาดังกล่าว ผลิตภัณฑ์กระจูดจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเครื่องใช้แบบดั้งเดิม แต่สามารถนำมาประยุกต์เป็น **กระเป๋าถือ หมวก แจกัน พัด ของใช้ในครัวเรือน ของตกแต่ง และของที่ระลึก** โดยมีการออกแบบรูปทรง ลวดลาย และรูปแบบให้มีความทันสมัยมากขึ้น ขณะเดียวกันยังคงรักษาเอกลักษณ์ของงานจักสานกระจูดและภูมิปัญญาท้องถิ่นเอาไว้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ดังกล่าวช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับกระจูด ซึ่งเป็นทรัพยากรท้องถิ่น และทำให้สมาชิกในชุมชนสามารถนำภูมิปัญญาที่มีอยู่มาสร้างเป็นอาชีพและรายได้อย่างต่อเนื่อง อีกทั้งยังช่วยให้คนรุ่นใหม่มองเห็นคุณค่าของงานหัตถกรรมและมีโอกาสเข้ามาสืบทอดองค์ความรู้จากคนรุ่นก่อน ## การรวมกลุ่มและการสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน ป้าพุมมีบทบาทในการรวบรวมคนในชุมชนบ้านบางน้อยให้เข้ามาร่วมกันจัดตั้ง **กลุ่มผลิตภัณฑ์จากกระจูดบ้านบางน้อย** เพื่อสร้างระบบการทำงานร่วมกัน ทั้งด้านการผลิต การพัฒนารูปแบบสินค้า และการสร้างช่องทางการจำหน่าย โดยได้รับการสนับสนุนด้านองค์ความรู้และการพัฒนาทักษะจากหน่วยงานต่าง ๆ รวมถึง **ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอชะอวด** และหน่วยงานด้านการพัฒนาชุมชน การรวมกลุ่มทำให้ชาวบ้านสามารถแลกเปลี่ยนความรู้และช่วยเหลือซึ่งกันและกัน มีการแบ่งปันประสบการณ์ในการเตรียมวัตถุดิบ การจักสาน การออกแบบ และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ จนสามารถยกระดับผลิตภัณฑ์กระจูดของชุมชนให้มีเอกลักษณ์และเป็นที่รู้จักในฐานะผลิตภัณฑ์ชุมชนและสินค้า **OTOP** ## องค์ความรู้ด้านการจักสานกระจูด องค์ความรู้ที่ป้าพุมสามารถถ่ายทอดแก่ผู้สนใจครอบคลุมตั้งแต่การคัดเลือกวัตถุดิบ การเตรียมกระจูดก่อนนำมาสาน การตาก การรีด การเตรียมเส้นกระจูด การออกแบบลวดลาย ตลอดจนเทคนิคการจักสานและการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ กระบวนการสำคัญเริ่มจากการคัดเลือกกระจูดที่มีคุณภาพ นำมาผ่านกระบวนการเตรียมวัตถุดิบ เช่น การทำความสะอาด การคลุกดินขาว การตาก และการรีด เพื่อให้เส้นกระจูดมีความเรียบ เหนียว และเหมาะสมต่อการจักสาน จากนั้นจึงนำมาสานตามรูปแบบและลวดลายที่ต้องการ โดยช่างต้องอาศัยความละเอียด ความชำนาญ และประสบการณ์ในการควบคุมความแน่นของเส้น เพื่อให้ชิ้นงานมีความแข็งแรง สวยงาม และมีคุณภาพ ## บทบาทในการถ่ายทอดภูมิปัญญา นอกจากการเป็นผู้ผลิตและพัฒนาผลิตภัณฑ์แล้ว ป้าพุมยังมีบทบาทสำคัญในฐานะ **วิทยากรและผู้ถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น** โดยเปิดโอกาสให้หน่วยงานราชการ นักเรียน นักศึกษา ประชาชน และคณะศึกษาดูงานเข้ามาเรียนรู้กระบวนการจักสานกระจูดและวิถีชีวิตของชุมชน การถ่ายทอดองค์ความรู้ไม่ได้มุ่งเฉพาะทักษะการจักสานเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงเรื่องการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างรู้คุณค่า การอนุรักษ์ป่าพรุควนเคร็ง การสร้างอาชีพจากทรัพยากรในท้องถิ่น และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้สามารถสร้างรายได้แก่ครอบครัวและชุมชน ## คุณค่าของภูมิปัญญา องค์ความรู้ของ **นางพุม หนูรอด หรือ “ป้าพุม”** จึงเป็นตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นถึงการนำภูมิปัญญาดั้งเดิมมาปรับใช้ให้เข้ากับยุคสมัย จากการจักสานเพื่อใช้ในครัวเรือนและดำรงชีพ ได้พัฒนาสู่การสร้างผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าและสามารถสร้างรายได้ให้แก่ชุมชน บทบาทของป้าพุมยังมีความสำคัญต่อการอนุรักษ์อัตลักษณ์ของชุมชนรอบป่าพรุควนเคร็ง เพราะกระจูดไม่ได้เป็นเพียงวัสดุธรรมชาติ แต่เชื่อมโยงกับ **ป่า วิถีชีวิต อาชีพ ภูมิปัญญา และเศรษฐกิจของชุมชน** การสืบสานงานจักสานกระจูดจึงเป็นทั้งการรักษามรดกทางวัฒนธรรมและการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่คนในท้องถิ่น ดังนั้น **นางพุม หนูรอด หรือ “ป้าพุม”** จึงนับเป็นบุคคลสำคัญด้านภูมิปัญญาการจักสานกระจูดของอำเภอชะอวด ผู้มีบทบาททั้งในด้านการอนุรักษ์ภูมิปัญญา การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การสร้างอาชีพ การรวมกลุ่มชุมชน และการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่ เพื่อให้ภูมิปัญญากระจูดของชุมชนบ้านบางน้อยและพื้นที่รอบป่าพรุควนเคร็งสามารถดำรงอยู่และพัฒนาต่อไปอย่างยั่งยืน