ประวัติความเป็นมา
วิสาหกิจชุมชนข้าวซ้อมมือบ้านเพิง ตั้งอยู่เลขที่ 40 หมู่ที่ 4 ตำบลบ้านเพิง อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช 80140 ฐานข้อมูลสินค้าเกษตรระบุผลิตภัณฑ์ของกลุ่มในหมวด “ข้าวอินทรีย์” ขณะที่กรมส่งเสริมการเกษตรระบุศูนย์นี้เป็นเครือข่ายด้านข้าวโดยตรง ข้อมูลจากเว็บไซต์ตำบลบ้านเพิงยังระบุถึง “ข้าวพื้นเมือง บ้านเพิง” ว่ามี แปลงสาธิตการปลูกข้าวพื้นเมืองประมาณ 10 ไร่ และให้ที่อยู่ 40 หมู่ 4 ตำบลบ้านเพิง ซึ่งสอดคล้องกับที่ตั้งของวิสาหกิจชุมชนข้าวซ้อมมือบ้านเพิง จึงมีความเป็นไปได้สูงว่าแปลงและกลุ่มดังกล่าวเป็นฐานสำคัญของศูนย์เรียนรู้ที่คุณกล่าวถึง ความสำคัญของบ้านเพิงต่อข้าวพื้นเมืองลุ่มน้ำปากพนัง ตำบลบ้านเพิงถือเป็นพื้นที่สำคัญของการทำนาข้าวพื้นเมืองในลุ่มน้ำปากพนัง งานวิจัยที่สำรวจพื้นที่ในปีการผลิต 2558 พบว่า ใน 4 ตำบลหลัก ได้แก่ บ้านเพิง ท่าพญา ปากแพรก และขนาบนาก บ้านเพิงมีพื้นที่ปลูกข้าวมากที่สุดประมาณ 3,664 ไร่ และมีเกษตรกรปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมืองประมาณ 466 ราย โดยเฉพาะหมู่ที่ 1 มีพื้นที่ปลูกข้าวกว่า 760 ไร่ ข้าวพื้นเมืองที่เกษตรกรบ้านเพิงนิยมปลูกในช่วงที่มีการศึกษานั้น ได้แก่ ข้าวลูกลาย ปิ่นแก้ว ข้าวเหลือง เฉี้ยง และช่อหลุมพี โดยผลผลิตส่วนหนึ่งใช้บริโภคในครัวเรือน และอีกส่วนหนึ่งจำหน่าย นี่สะท้อนว่าการปลูกข้าวของบ้านเพิงไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่ยังผูกพันกับความมั่นคงทางอาหารและวิถีชีวิตของครัวเรือนในชุมชนด้วย งานวิจัยของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ในระยะต่อมายังยืนยันว่า พื้นที่อำเภอปากพนัง โดยเฉพาะ บ้านเพิง ท่าพญา ขนาบนาก และปากแพรก เป็นพื้นที่ที่ยังคงมีการปลูกข้าวพื้นเมืองอย่างเด่นชัด โดยพบพันธุ์สำคัญ เช่น ลูกลาย ช่อหลุมพี ข้าวเหลือง และกาบดำ บทบาทของกลุ่มและศูนย์เรียนรู้ แก่นสำคัญของศูนย์ไม่ได้อยู่เพียงการปลูกข้าว แต่เป็นการรักษาองค์ความรู้ตั้งแต่ พันธุ์ข้าว–ดิน–การผลิต–การสี–การแปรรูป–การตลาด งานวิจัยเกี่ยวกับวิถีข้าวพื้นเมืองระบุถึง นางอุไร จันจำปา ในฐานะแกนนำชาวนาและประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวพันธุ์พื้นเมืองปากพนัง ซึ่งพานักวิจัยลงพื้นที่ศึกษาแปลงเพาะปลูกและโรงสี รวมถึงแปลงข้าวพันธุ์ลูกลาย สะท้อนบทบาทของกลุ่มในการเป็นพื้นที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ให้คนภายนอกเข้ามาศึกษา มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ยังเคยดำเนินงานศึกษาข้าวพื้นเมืองร่วมกับ วิสาหกิจชุมชนข้าวซ้อมมือบ้านเพิง โดยศึกษาการเจริญเติบโต ความต้านทานโรค และผลผลิตของพันธุ์ข้าวพื้นเมือง รวมถึงพันธุ์ ไข่มดริ้น และ กาบดำ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการอนุรักษ์พันธุกรรมข้าวท้องถิ่นไม่ให้สูญหาย
ภาพประกอบแหล่งเรียนรู้
ข้อมูลและเกร็ดความรู้เพิ่มเติม
รองรับการเข้าศึกษาดูงาน/ครั้ง จำนวน
แผนที่และข้อมูลการเข้าชม
เจ้าของแหล่งเรียนรู้
ครู ศกร. ผู้รับผิดชอบ