ประวัติวัดมะนาวหวาน พระอารามหลวง วัดมะนาวหวาน พระอารามหลวง ตั้งอยู่เลขที่ 126 หมู่ที่ 4 ตำบลช้างกลาง อำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช สังกัดคณะสงฆ์ มหานิกาย ปัจจุบันมีฐานะเป็น พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ วัดมะนาวหวานเป็นวัดเก่าแก่ที่สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยข้อมูลจากแหล่งราชการระบุว่ามีการจัดตั้งวัดประมาณ พ.ศ. 2225 ขณะที่ฐานข้อมูลวัดบางแห่งระบุ พ.ศ. 2227 จึงควรใช้ถ้อยคำว่า “สร้างขึ้นประมาณ พ.ศ. 2225–2227” หากนำไปจัดทำเอกสารประวัติอย่างเป็นทางการ การยกฐานะเป็นพระอารามหลวง วัดมะนาวหวานได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็น“พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ” เมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2539 และมีประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 113 ตอนที่ 44 ง วันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2539 บราณสถานและสิ่งสำคัญภายในวัด 1. พระอุโบสถ เป็นศาสนสถานสำคัญของวัด และมีการบูรณปฏิสังขรณ์มาอย่างต่อเนื่อง โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 เคยเสด็จพระราชดำเนินมาทรงยกช่อฟ้าพระอุโบสถ เมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2519 2. พระเจดีย์สองพี่น้อง ตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าพระอุโบสถ เป็นโบราณสถานที่มีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมที่สะท้อนความเก่าแก่ของวัด และได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์แล้วเสร็จใน พ.ศ. 2535 3. พระพุทธวิชิตมาร เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ศิลปะแบบสุโขทัย ประดิษฐานเป็นพระประธานในพระอุโบสถ มีหน้าตักกว้างประมาณ 49 นิ้ว และเป็นพระพุทธรูปสำคัญที่พุทธศาสนิกชนให้ความเคารพสักการ ศูนย์กลางด้านการศึกษา วัดมะนาวหวานมีบทบาทด้านการศึกษาพระพุทธศาสนามาอย่างยาวนาน เป็นสถานที่ศึกษาพระปริยัติธรรม และมีการจัดการเรียนการสอนทั้งด้าน นักธรรมและบาลี รวมถึงกิจกรรมส่งเสริมการศึกษาพระพุทธศาสนาแก่ประชาชนและเยาวชนในพื้นที่ นอกจากนี้ วัดยังมีบทบาทในการสนับสนุนการศึกษาของชุมชน โดยมีข้อมูลว่าชาวบ้านและวัดได้ร่วมกันจัดสร้างโรงเรียนประถมศึกษาและมอบให้แก่ทางราชการอีกด้วย บทบาทต่อชุมชน วัดมะนาวหวานไม่ได้เป็นเพียงศาสนสถาน แต่เป็นศูนย์กลางของชุมชนมาอย่างยาวนาน ทั้งด้านศาสนา การศึกษา วัฒนธรรม และการจัดกิจกรรมสาธารณประโยชน์ ปัจจุบันยังมีการจัดกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา การอบรมธรรมะ การบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อน และการสอนพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ รวมถึงการดูแลพื้นที่สีเขียวและสิ่งแวดล้อมภายในวัด เจ้าอาวาสและพระเถระสำคัญ พระเถระที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ยุคปัจจุบันของวัด คือ พระราชสิริธรรมมงคล (สอน ฐิตวีโร) หรือ “พ่อท่านสอน” ซึ่งมีภูมิลำเนาเดิมในพื้นที่ช้างกลาง และอุปสมบท ณ วัดมะนาวหวานเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2498 ท่านมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาวัดให้เป็นศูนย์กลางด้านศาสนกิจ การศึกษา และกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาในพื้นที่ 4.ความร่วมมือของวัดมะนาวหวาน (พระอารามหลวง) กับศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอช้างกลาง วัดมะนาวหวาน (พระอารามหลวง) ตั้งอยู่ในตำบลช้างกลาง อำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช ถือเป็นอีกหนึ่งสถาบันทางศาสนาที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการเป็นภาคีเครือข่ายร่วมกับ ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอช้างกลาง เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตและการศึกษาของคนในชุมชน มิติความร่วมมือและการสนับสนุน -การส่งเสริมคุณธรรมและจิตปัญญา: ใช้พื้นที่พระอารามหลวงเป็นศูนย์กลางในการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ด้านการฝึกอบรมคุณธรรม จริยธรรม การปฏิบัติธรรม และการปลูกฝังค่านิยมความซื่อสัตย์สุจริตตามแนวทางพุทธศาสนา -การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น: บูรณาการร่วมกันในการจัดกิจกรรมสืบสานภูมิปัญญา งานบุญประเพณี และการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เพื่อให้ผู้เรียนและคนในชุมชนเกิดความภาคภูมิใจในรากเหง้าของตนเอง -การสนับสนุนพื้นที่และแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิต: พระอารามหลวงเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านศาสนศึกษาและศาสนวัตถุ พร้อมทั้งสนับสนุนพื้นที่ในการจัดกิจกรรมขับเคลื่อนการศึกษาตามอัธยาศัย และการประชุมอบรมของเครือข่ายชุมชน -การขับเคลื่อนเครือข่ายพัฒนาคุณภาพชีวิต: พระสงฆ์และผู้นำชุมชนมีส่วนร่วมในการให้คำแนะนำ สนับสนุนทุนการศึกษา หรือช่วยเหลือผู้เรียนกลุ่มเปราะบางในพื้นที่ ผ่านกลไกการดูแลช่วยเหลือผู้เรียนร่วมกับสถานศึกษา